Gỡ điểm nghẽn xác nhận thu nhập NOXH | “Cánh cửa” đang rộng mở hơn cho lao động tự do

Ước mơ về một mái ấm an cư lạc nghiệp luôn là nỗi trăn trở canh cánh của những người lao động thu nhập thấp. Tuy nhiên, hành trình chạm tay vào tấm chìa khóa nhà ở xã hội (NOXH) từ trước đến nay vốn không hề trải đầy hoa hồng. Một trong những “hòn đá tảng” lớn nhất chính là thủ tục xác nhận điều kiện thu nhập. Tin vui là với những thay đổi mang tính bước ngoặt trong các quy định mới đây, điểm nghẽn này đang dần được tháo gỡ, mang lại hy vọng thực tế cho hàng triệu lao động tự do.

1. Khi “tờ giấy xác nhận” từng là rào cản vô hình

Từ trước đến nay, NOXH luôn được xem là chính sách an sinh trọng điểm, là phao cứu sinh cho công nhân và người lao động nghèo. Thế nhưng, có một nghịch lý tồn tại suốt thời gian dài: những người thực sự cần nhà nhất lại khó tiếp cận nhất.

Nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất chính là lao động tự do- những người bán hàng nhỏ lẻ, tài xế xe công nghệ, hay lao động thời vụ tại các khu công nghiệp. Đặc điểm chung của họ là:

– Không có hợp đồng lao động: Làm việc dựa trên thỏa thuận miệng hoặc theo ca kíp ngắn hạn.

– Thu nhập bấp bênh, không qua ngân hàng: Tiền lương chủ yếu nhận bằng tiền mặt, không có bảng lương hay sao kê tài khoản để chứng minh.

– Thiếu căn cứ pháp lý: Khi ra UBND xã, phường xin xác nhận thu nhập thấp, họ thường nhận được cái lắc đầu vì chính quyền địa phương thiếu công cụ và dữ liệu để kiểm chứng con số thực tế.

Tại những thành phố lớn như Hải Phòng, tình trạng hồ sơ bị “ngâm” hoặc bị trả về vì thiếu hướng dẫn xác nhận thu nhập diễn ra khá phổ biến. Điều này không chỉ gây lãng phí thời gian mà còn làm mai một niềm tin của người dân vào chính sách.

2. Bước ngoặt từ Nghị định 54/2026/NĐ-CP: Chuyển thẩm quyền về Công an cấp xã

Nhận diện được nút thắt này, Chính phủ đã có những điều chỉnh quyết liệt về mặt thể chế. Ngày 9/2/2026, Nghị định số 54/2026/NĐ-CP được ban hành, sửa đổi các quy định về điều kiện thu nhập với hai thay đổi cốt lõi:

– Thứ nhất: Chuyển vai trò xác nhận sang Công an cấp xã. Đây được coi là bước đi vô cùng hợp lý. Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, lực lượng Công an là đơn vị nắm giữ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Việc chuyển thẩm quyền này giúp tận dụng tối đa dữ liệu về cư trú, biến các thông tin số hóa thành căn cứ pháp lý nhanh chóng, thay vì quy trình thủ công tại UBND như trước đây.

– Thứ hai: Cơ chế “Tự kê khai- Tự cam kết”. Đối với những trường hợp không có giấy tờ chứng minh (như lao động tự do), quy định mới cho phép người dân tự kê khai mức thu nhập và cam kết tính trung thực của thông tin. Đơn đề nghị xác nhận giờ đây chính là loại giấy tờ chứng minh đối tượng được hưởng chính sách.

Bộ Công an cũng đã nhanh chóng có Công văn số 511/C06-TTDLDC hướng dẫn chi tiết. Theo đó, nếu người dân có chứng từ, công an sẽ xác nhận dựa trên chứng từ. Nếu không có, hình thức tự cam kết sẽ được áp dụng ngay lập tức để hồ sơ không bị gián đoạn.

3. “Nới” đầu vào nhưng phải “Siết” đầu ra bằng hậu kiểm

Nhiều ý kiến lo ngại rằng việc cho phép tự kê khai sẽ dẫn đến tình trạng “khai man” để trục lợi chính sách, khiến NOXH rơi vào tay những người không thực sự khó khăn. Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia pháp lý nhấn mạnh vào vai trò của công tác hậu kiểm.

Luật sư Dương Đức Trọng (Trưởng Văn phòng Luật sư TH Bảo Tín, Hải Phòng) nhận định: “Việc nới lỏng thủ tục hành chính là giải pháp nhân văn, nhưng đi kèm với đó phải là chế tài xử lý nghiêm khắc. Chúng ta cần công khai danh sách người mua NOXH tại địa phương trong một thời gian nhất định để người dân cùng giám sát. Nếu phát hiện gian lận, không chỉ thu hồi nhà mà còn phải xử lý trách nhiệm hình sự nếu cần thiết.”

Sự kết hợp giữa “tạo điều kiện” và “giám sát chặt chẽ” chính là chìa khóa để chính sách đi đúng quỹ đạo, bảo đảm sự công bằng cho cộng đồng.

4. Quyết tâm từ thực địa: Mô hình từ Hải Phòng

Hải Phòng hiện là một trong những địa phương đi đầu trong việc tháo gỡ vướng mắc cho người mua NOXH. Với mục tiêu hoàn thành 6.700 căn hộ trong năm 2026 và hướng tới hơn 43.000 căn vào năm 2030, thành phố đã triển khai những hành động cụ thể:

– Thành lập Tổ công tác chuyên trách: Sở Xây dựng Hải Phòng đã lập bộ phận thường trực để hướng dẫn trực tiếp cho người dân, giảm thiểu việc đi lại lòng vòng giữa các cơ quan.

– Minh bạch hóa quy trình: Mọi khâu từ tiếp nhận hồ sơ đến xét duyệt đều được giám sát để ngăn chặn tình trạng môi giới “chạy suất” hay tiêu cực phí.

– Xử lý nghiêm vi phạm: Lãnh đạo UBND thành phố đã khẳng định quan điểm không khoan nhượng với các hành vi trục lợi chính sách, bảo đảm NOXH phải đến đúng tay người lao động thực thụ.

Việc gỡ điểm nghẽn xác nhận thu nhập thông qua Nghị định 54/2026/NĐ-CP không chỉ là một thủ tục hành chính được giản lược, mà còn thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc của Nhà nước đối với đời sống của lao động tự do.

Khi các quy định pháp luật dần tiệm cận với hơi thở cuộc sống, cộng với sự vào cuộc quyết liệt của các địa phương, giấc mơ về một căn hộ ấm cúng sẽ không còn là điều xa vời đối với những người đang miệt mài đóng góp cho sự phát triển của xã hội. Một quy trình minh bạch, một cơ chế thông thoáng chính là nền tảng bền vững nhất để an cư lạc nghiệp.